fbpx
emailpso@onko.com.pl facebook

Postawy wobec choroby nowotworowej

Pojawienie się choroby nowotworowej w życiu człowieka jest sytuacją, której psychologiczne skutki można by rozpatrywać wielowymiarowo. Jednakowo pod względem momentu pojawienia się choroby, jej zaawansowania, faz choroby oraz ich charakterystyki. Holistyczne podejście do choroby nowotworowej, nie skupia się tylko na jej medycznych aspektach, lecz porusza równie ważne jej wymiary, w tym społeczny i psychologiczny. Społeczna etykieta skojarzeń związanych z chorobą nowotworową sprawia, że nadal kojarzy się ona z wyrokiem śmierci, w konsekwencji budząc ogromny lęk, mimo postępów w medycynie. Ludzie różnią się pod względem przeżywania choroby nowotworowej, niektórzy mimo tego zagrażającego wydarzenia życiowego, uaktywniają przystosowawcze sposoby radzenia sobie i potrafią funkcjonować mimo trudu choroby i jej konsekwencji, inni natomiast pozostają pogrążeni w przykrych stanach emocjonalnych Istnieją różne sposoby przystosowania do choroby nowotworowej. Według teorii Lazarusa i Folkman ludzie próbują przywrócić równowagę psychiczną przez poszukiwanie i odnajdywanie rozwiązań sytuacji o charakterze racjonalnym, a także poprzez próby złagodzenia swoich reakcji emocjonalnych. Ukazuje to zatem podział na strategie zadaniowe oraz emocjonalne w radzeniu sobie.

Sposób postrzegania choroby stwarza okazję do zmiany wartości i planów życiowych

Niektóre osoby chore uaktywniają strategie sprawowania kontroli nad sytuacją, przez co aktywnie współpracują z personelem oraz chcą współdecydować w kwestiach różnych trudności dotyczących choroby. Większość osób chorych, bez względu na okres choroby potrzebuje wsparcia, co podkreśla wagę i niezbędność odrębnej dziedziny, jaką jest psychoonkologia. Występowanie emocji nieprzyjemnych, negatywnych poprzedza przystosowanie się do choroby również bez względu na to, w jakiej fazie znajduje się osoba chora. Przystosowanie natomiast następuje zazwyczaj dzięki zmianie w myśleniu o swojej chorobie. Proces ten przebiega indywidualnie u każdej jednostki natomiast ma on wspólny cel, jakim jest zwiększenie uczuć i emocji pozytywnych oraz zmniejszenie negatywnych i nieprzyjemnych, co wpisuje się w mechanizm odzyskiwania równowagi psychicznej. W procesie tym, jednym z głównych procesów jest nadzieja, co w tym kontekście oznacza wiarę w odzyskanie zdrowia. Sposób postrzegania choroby stwarza okazję do zmiany wartości i planów życiowych, co wiąże się z pewnym przeorganizowaniem znanej rzeczywistości wewnętrznej jednostki.
Reakcje emocjonalne na chorobę mogą być zależne od tego jak długo trwał okres wstępny (od pierwszych objawów do postawienia rozpoznania), ponieważ od czasu jego trwania zależy to czy pacjent oswoił się z zaistniałą sytuacją. Jeśli nie, rozpoznanie może być dla niego szokiem, który jak pisze de Walden-Gałuszko (1992), zazwyczaj trwa stosunkowo krótko i kończy się odzyskaniem pewnej równowagi. Przeważającym uczuciem opisywanym przez autorkę jest lęk, który u pacjentów onkologicznych jest wyjątkowo silny, jednak rzadko werbalizowany przez pacjentów. Dlatego też poszukują innych sposób wyrażania uczucia lęku, poprzez np. akcentowanie skarg na dolegliwości fizyczne, elementy fizjologiczne oraz celowe zachowania w postaci unikania kontaktu wzrokowego czy zahamowanie w wypowiedzi. Kolejnym równie częstym opisywanym przez autorkę uczuciem jest przygnębienie, uważane za istotny w procesie adaptacji do choroby i jej poznawczego opracowania.

Przygnębienie – dobre i złe?

Przygnębienie można podzielić w tym przypadku na dobre oraz złe. Pierwsze z nich poprzedza przewidywanie przez chorego nadchodzących wydarzeń i jest pewną formą przygotowania na proces utraty niektórych wartości. Złe przygnębienie natomiast stanowi brak adaptacji i może przybrać postać patologicznej rozpaczy, prowadzić do podjęcia prób samobójczych oraz całkowitej izolacji. Taki sposób reagowania zazwyczaj widoczny jest między innymi u osób, które zostały poinformowane o chorobie w nieadekwatny sposób lub były optymistycznie okłamywani, a u także osób po kolejnym przerzucie oraz pozbawionych opieki.
Istotnym aspektem w kontekście osób chorych onkologicznie jest poszukiwanie przez nich informacji oraz jakość opieki medycznej. Jak wspomina de Walden-Gałuszko, w Polsce jest związane to z opóźnieniami w oczekiwaniu na wizytę u specjalisty lub długą kolejką oczekujących na badanie rezonansem magnetycznym czy TK. Bardzo często osoby chore oraz ich bliscy czują niepokój z powodu tego, że nie wiedzą, gdzie mogą poszukać przydatnych informacji i do kogo się zwrócić. Jednak większość osób chorych jest zainteresowana informacjami uzyskanymi od lekarzy oraz pielęgniarek, w znacznie mniejszej części poszukują oni informacji u psychologów oraz psychoterapeutów. Rzeczywiste możliwości osoby podczas zmagania się z rakiem są zazwyczaj większe niż zakładane, a osoba chora stosunkowo rzadko sięga po jeden konkretny wzorzec radzenia sobie. Większość badaczy tej tematyki podkreśla, że nie należy generalizować, a sposoby radzenia sobie pozostają w dużej mierze indywidualne dla każdej osoby chorej.

Umów się na bezpłatną wizytę z psychologiem onkologicznym – wypełnij formularz dla siebie i bliskich: